Prawo w „wojnie z terroryzmem”

Jednym z najpoważniejszych zagrożeń dla ładu i bezpieczeństwa międzynarodowego jest międzynarodowy terroryzm. Jest to zagrożenie o charakterze globalnym, którego zwalczanie nie może być efektywne, jeżeli zaangażuje się z nie tylko jedno państwo – lub nawet więcej państw, o ile działają bez porozumienia i skoordynowanej współpracy.
Dla zapewnienia ram takiej współpracy niezbędne jest stworzenie właściwych podstaw prawnych, których kształtowaniem zajmuje się wiele obecnych na arenie międzynarodowych organizacji, wśród których poczesne miejsce zajmuje Organizacja Narodów Zjednoczonych. Trzeba jednak pamiętać o tym, że jedynymi pełnoprawnymi podmiotami stosunków międzynarodowych są obecnie suwerenne państwa. Od nich pochodzi wszelka potencjalna podmiotowość organizacji międzynarodowych.
Z tego względu jednym z najistotniejszych aspektów globalnych wysiłków ukierunkowanych na zwalczanie terroryzmu międzynarodowego jest tworzenie narodowej legislacji kontr-terrorystycznej.
Współczesna państwa zaangażowane w międzynarodową koalicję antyterrorystyczną dążą do stworzenia takich podstaw prawnych dla działań związanych z przeciwdziałaniem terroryzmowi. Pierwszym państwem, którego doświadczenia z terroryzmem stały się początkiem działań koalicji antyterrorystycznej, były Stany Zjednoczone Ameryki Północnej. W dniu 11 września 2001 r. atak na World Trade Center dał impuls rozpoczęciu „globalnej wojny z terroryzmem”. Niezależnie od tego, że z prawnego punktu widzenia używanie pojęcia „wojny” w kontekście działań prowadzonych dla zwalczania terroryzmu nie ma właściwego uzasadnienia, oddaje ono istotę stosunku społeczności międzynarodowej i jej zaangażowania do tych działań.
USA jako państwo, które pełni wiodącą rolę w militarnych działaniach przeciwko terroryzmowi, podjęło również stosowne działania na poziomie krajowym, aby swoim działaniom dać właściwą podstawę prawną. Kolejno wprowadzane uregulowania i akty prawne, dające początek nie tylko procedurom, technikom działań i mechanizmom realizacji zadań mających na celu przeciwdziałanie terroryzmowi, ale także głębokiej reformie całego systemu antyterrorystycznego w USA.
W Wielkiej Brytanii proces reformowania systemu prawnego w kierunku zwiększania jego efektywności w przeciwdziałaniu terroryzmowi jest procesem ciągłym. W ostatnich miesiącach brytyjski parlament przyjął nowe rozwiązania prawne, mające na celu nie tylko dostarczenie nowych narządzi służbom odpowiedzialnym za bezpieczeństwo kraju, ale także stworzenie w państwie podstaw ścigania ideologii, która terroryzmowi daje początek i siłę przekonywania. Najważniejszymi postanowieniami nowych regulacji są te dotyczące penalizacji nowych przestępstw o charakterze terrorystycznym:
– pośredniego zachęcania i podżegania do terroryzmu (jako metody realizowania celów, a nie do konkretnego ataku),
– aktów przygotowania ataku,
– szkolenia terrorystów (organizowania i uczestnictwa),
– dystrybuowanie publikacji o charakterze terrorystycznym,
– udział w obozach terrorystycznych.
Działania podejmowane przez Wielką Brytanię w związku ze spodziewanym atakiem terrorystycznym realizowane są w ramach organizacyjnych tworzonych przez CONTEST – pięcioletnią strategię zwalczania terroryzmu, która oparta jest na czterech podstawowych zasadach określanych mianem „4 P” (od pierwszych liter ich nazw w języku angielskim). Należą do nich:
1. zapobieganie (Prevent) – podejmowanie działań w odniesieniu do źródeł terroryzmu;
2. ściganie (Pursue) – terrorystów i ich sponsorów, a także osób, które wspierają ich działania oraz stawianie ich przed obliczem sprawiedliwości;
3. ochrona (Protect) – obywateli i interesów państwa, czynienie ich „trudnym celem”, ścisła ochrona infrastruktury krytycznej państwa;
4. przygotowanie (Prepare) – na konsekwencje potencjalnym ataków terrorystycznych, budowanie zdolności reagowania kryzysowego i likwidowania skutków ataków.
Francja również jest jednym z państw, które posiadają niezmiernie bogate prawodawstwo antyterrorystyczne. Wiąże się to zresztą nie tylko z rozpoczęciem „wojny z terroryzmem” na skalę globalną, ale także z indywidualnymi doświadczeniami tego kraju w dziedzinie zwalczania terroryzmu związanego jeszcze z okresem wojny algierskiej. W ramy prawne przeciwdziałania terroryzmowi państwa dotknięte tym zjawiskiem wpisują również często narodowe plany przeciwdziałania terroryzmowi, które są praktycznym uzupełnieniem i rozwinięciem podstaw prawnych. We Francji na przykład w 1987 r. powstał pod nazwą „Vigipirate” plan zapobiegania i reagowania na zagrożenia terrorystyczne. Plan jest aktualizowany wraz z rozwojem sytuacji wewnętrznej i międzynarodowej zgodnie z ich oceną przez władze francuskie.
Plan jest realizowany w czterech podstawowych obszarach: oceny zagrożenia, wyboru poziomu zagrożenia bezpieczeństwa narodowego, określeniu szczególnych środków monitorowania, zapobiegania i ochrony, stosowania wyznaczonych środków i nadzorowania ich dalszej realizacji. Ocena i analiza zagrożenia jest systematycznie aktualizowana. Na jej podstawie propozycja poziomu zagrożenia jest przedstawiana Prezydentowi Republiki i Premierowi, którzy aktywują plan „Vigipirate” i określają poziom zagrożenia narodowego.
Pamiętać jednak należy, że nie tylko państwa takie, jak USA, Wielka Brytania i Francja, których doświadczenia z terroryzmem predestynują je do posiadania bogatych rozwiązań prawnych, podążyły drogą reformowania i aktualizowania swojego systemu prawnego. Wśród takich państw znalazły się również państwa Europy Środkowej, które podobnie jak Polska nie zostały nigdy bezpośrednio przez terroryzm dotknięte.
Czeski Narodowy Plan Działań w zakresie zwalczania terroryzmu opracowany przez czeskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych zawiera nie tylko odwołania do licznych aktów prawnych, które w Republice Czeskiej stanowią podstawę działań. Jest on jednocześnie planem i harmonogramem działań, które zostaną podjęte przez Czechy w związku z realizacją ich zobowiązań międzynarodowych, a także wewnętrznych regulacji prawnych.
Narodowy Pan Działań Republiki Czeskiej odnosi się do niemal wszystkich aspektów przeciwdziałania terroryzmowi,  zarówno na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym. W odniesieniu do aktów prawa międzynarodowego, których Republika Czeska jest stroną zawiera sugestie i kierunki dodatkowych działań, które umożliwią wykonywanie zobowiązań w sposób w pełni efektywny. Na poziomie krajowym zapewnia propozycje dostosowania rozwiązań krajowych do działań społeczności międzynarodowej, aby zapewnić pełną ich komplementarność.
Jest to dokument, którego realizacja zapewni, że działania czeskie nie tylko zwiększą bezpieczeństwo tego kraju, ale także przyczynią się do wzmocnienia ładu międzynarodowego oraz zapewnienia bezpieczeństwa i pokoju na arenie międzynarodowej.
Podobne założenia przyświecały twórcom prawodawstwa na Węgrzech. W kraju tym obowiązuje kilka aktów prawnych, które są skuteczną podstawą przeciwdziałania terroryzmowi. Należą do nich:
– ustawa nr LXXXIII z 2001 roku o walce z terroryzmem, zaostrzeniu dyspozycji ograniczających pranie brudnych pieniędzy oraz zarządzeniu niektórych przedsięwzięć ograniczających – daje szerokie uprawnienia dla Rządu w zakresie wprowadzania ograniczeń w obrocie gospodarczym w przypadku ogłoszenia określonych zakazów przez Radę bezpieczeństwa ONZ lub Radę Unii Europejskiej,
– ustawa nr XV z 2003 roku ograniczaniu i zapobieganiu prania brudnych pieniędzy. Ustawa ta zmodyfikowała ustawę z 2001 roku, ukierunkowana jest na zapobieganie finansowania terroryzmu. Nakłada ona na instytucje i osoby w tym również w określonych przypadkach na adwokatów i notariuszy obowiązek gromadzenia określonych danych o prowadzonych transakcjach. Ściśle określa, jakie dane muszą zostać zadokumentowane. Ważnym elementem jest również obowiązek powiadomienia Komendy Głównej Policji o stwierdzonym przypadku podejrzenia o pranie brudnych pieniędzy. Ustawa przewiduje oddzielne regulacje dotyczące adwokatów i notariuszy.
Integralną częścią rozporządzenia jest przyjęty Narodowy Plan Akcji Przeciwdziałania Terroryzmowi / Terrorizmus Elleni Nemzeti Akcióterv /. Plan określa następujące grupy zadań do realizacji:
1. Pogłębienie współpracy międzynarodowej w interesie zwalczenia terroryzmu,
2. Ograniczenie źródeł gospodarczych i możliwości finansowania terroryzmu,
3. Zwiększenie zdolności do zapobiegania aktom terroru oraz efektywności działań wykrywczo-procesowych,
4. Ochrona komunikacji międzynarodowej przed działaniami bezprawnymi oraz zapewnienie skuteczności funkcjonowania systemów kontroli granicznej,
5. Poprawa zdolności reagowania na zamachy terrorystyczne w krajach Unii Europejskiej,
6. Identyfikacja czynników przyczyniających się do popierania terroryzmu i werbunku terrorystów,
7. Udział w działaniach międzynarodowych Unii Europejskiej na rzecz krajów, w których priorytet stanowi zwalczenie terroryzmu.
Polska jest jednym z państw najbardziej zaangażowanych w zwalczanie terroryzmu międzynarodowego. Udział naszego kraju w działaniach zarówno w Iraku, jak i w Afganistanie, a także jasne deklaracje polskiego rządu mówiące o zaangażowaniu i oddaniu idei przeciwdziałania terroryzmowi stanowią o potencjalnej wrogości ugrupowań terrorystycznych wobec Polski. Dowodem na to, że nie jest to tylko domniemanie, są groźby kierowane w stosunku do naszego kraju w ostrzeżeniach ugrupowań terrorystycznych, na przykład:
– 1 października 2004, 20 maja 2005 r. Ajman al-Zawahiri – Al-Qaida ostrzegł Polskę, że powinna wycofać się z działań w Iraku (w odezwie do muzułmanów nawołujące do atakowanie USA i ich sojuszników po atakach 11 września),
– 21 lipca 2004 r. wymieniło w swojej odezwie Polskę Muzułmańskie Ugrupowanie at-Tawhid (ostrzeżenie grożące atakiem w razie pozostanie wojsk polskich w Iraku).
W takich okolicznościach niepokojącym i niezwykle groźnym jest stan, w którym Polska nie posiada wewnętrznych narzędzi prawnych, które stanowiłyby właściwą podstawę nie tylko do realizowania działań na poziomie wewnętrznym, ale i międzynarodowym.
Potrzebna jest dyskusja, która da początek polskiemu prawodawstwu antyterrorystycznemu. Potrzebne jest wyposażenie naszego kraju i stojących na straży jego bezpieczeństwa służb we właściwe narzędzia, inne niż tylko wyrywkowy zapis w Kodeksie Karnym. W taką dyskusję powinny zostać zaangażowane wszystkie środowiska, które mogą wnieść wkład w polską gotowość do przeciwdziałania terroryzmowi: zarówno praktycy, badacze, jak i środowiska prawnicze.
Musimy podjąć wszelkie działania, które pozwolą Polsce nie tylko zapewnić bezpieczeństwo własne, ale także wnieść wartość dodaną w działania społeczności międzynarodowej mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa na poziomie regionalnym i globalnym.

 

 


O artykule